Overclock.pl » Testy i recenzje » Podkręcanie karty graficznej - poradnik dla początkujących

Podkręcanie karty graficznej - poradnik dla początkujących2011-05-04 09:00:00 |  Dawid Samołyk (DawidS)

326.jpg Przygotowaliśmy dla Was poradnik opisujący proces podkręcania karty graficznej. Zaprezentujemy m.in. najprzydatniejsze aplikacje oraz informacje o tym jak przygotować swój sprzęt do podkręcania. Ma to na celu zabezpieczenie elektroniki od przegrzania, co z kolei może doprowadzić do uszkodzenia karty graficznej. Z góry uprzedzamy, że redakcja Overclock.pl nie ponosi odpowiedzialności za ewentualne szkody poniesione w wyniku działań inspirowanych niniejszym poradnikiem. Wszystko robicie na własną odpowiedzialność.

Przygotowania

Czyszczenie układu chłodzenia

Podkręcanie kart graficznych

Zanim rozpoczniemy podkręcanie karty graficznej, powinniśmy ją odpowiednio do tego przygotować. Przede wszystkim warto wyczyścić układ chłodzenia. Należy pamiętać, że jeden raz nie wystarczy. Przynajmniej co pół roku powinniśmy odkurzać całe wnętrze komputera. Największą uwagę musimy zwrócić na chłodzenia podzespołów, które są podkręcone. W tym przypadku będzie to karta graficzna.

Podkręcanie kart graficznychPodkręcanie kart graficznych
Podkręcanie kart graficznychPodkręcanie kart graficznych
Podkręcanie kart graficznychPodkręcanie kart graficznych
Podkręcanie kart graficznychPodkręcanie kart graficznych

Do wyczyszczenia układu chłodzenia możemy użyć np. sprężonego powietrza oraz pędzelka o dość dużej twardości włosia. Przed czyszczeniem warto się upewnić czy nie naruszymy plomby gwarancyjnej. Często producenci umieszczają ją na tylnej części płytki drukowanej, w okolicach śrubek utrzymujących układ chłodzenia. W takim wypadku nie warto rozkręcać całego radiatora wraz z osłoną. Jednak jeśli możliwy jest demontaż osłony radiatora i wentylatorów, to warto wykonać tą czynność. Będzie można o wiele dokładniej wyczyścić układ chłodzenia. Najlepiej czyścić wszystko co jest możliwe, nawet plastikową osłonę radiatora oraz płytkę PCB, kości pamięci itp.

Podkręcanie kart graficznychPodkręcanie kart graficznych

Podkręcanie kart graficznych

Poprawa obiegu powietrza w obudowie

Gdy przewiew w okolicach karty graficznej jest słaby, warto zainwestować w dodatkowe wentylatory do obudowy. Dzięki temu odprowadzanie ciepła z karty graficznej poza obudowę będzie lepsze. Największy wzrost wydajności chłodzenia powinno się odnotować po zainstalowaniu wentylatora na bocznej ściance obudowy. Najlepiej, aby był on na wysokości karty graficznej i wtłaczał zimne powietrze spoza obudowy.

Tylna ścianka obudowy także powinna być wyposażona w wentylator, który będzie wyciągał ciepłe powietrze z wnętrza. Jak wiadomo rozgrzane powietrze unosi się ku górze, więc gorąco z karty graficznej teoretycznie przenosi się w stronę chłodzenia procesora, a stamtąd wydostaje się na zewnątrz obudowy poprzez tylną ściankę obudowy. Warto zadbać o to, by coś wspomagało ten proces, tj. wentylator.

Jeśli mamy zasilacz montowany na dole obudowy to również możemy nieco poprawić chłodzenie karty. Instalujemy zasilacz tak, aby wentylator był na górze. Wciąga on powietrze do swojego wnętrza, aby ochłodzić podzespoły zasilacza. Przy okazji powinien pobrać rozgrzane powietrze z karty graficznej, usprawniając jej chłodzenie.

Podkręcanie kart graficznych

Ostatnim elementem jest ułożenie okablowania. Swobodnie wiszące i niepoukładane kable mogą ograniczać przewiewność. Warto poświęcić chwilę czasu, by zrobić porządek w swoim komputerze. Jedna poprawka, a będzie nam służyć na długi czas.

Podkręcanie kart graficznych

Wymiana pasty termoprzewodzącej

Kolejnym krokiem, który nie każdy z Was musi wykonać, jest zmiana pasty termoprzewodzącej na rdzeniu graficznym. Producenci zazwyczaj stosują materiał słabej jakości, więc warto poprawić chłodzenie karty poprzez zmianę pasy na lepszą. Pierwszym krokiem w tym celu jest wyczyszczenie rdzenia graficznego z pasty, którą nałożył producent. Najlepiej użyć ręczników papierowych niezostawiających włókien, które nasączamy np. acetonem technicznym lub denaturatem. Należy uważać, by nie wybrudzić okolic rdzenia graficznego, bo później będziemy mięli więcej roboty z czyszczeniem ;-)

Podkręcanie kart graficznychPodkręcanie kart graficznych

Musimy także usunąć pastę z radiatora.

Podkręcanie kart graficznychPodkręcanie kart graficznych

Po dokładnym wyczyszczeniu obu powierzchni i ich okolic możemy zająć się nakładaniem pasty. Zazwyczaj nakłada się małą ilość wielkości ziarenka ryżu. Możemy jednak spróbować przyłożyć radiator i przycisnąć, a następnie sprawdzić jak rozłożyła się pasta. Jeśli występują duże ubytki to warto je uzupełnić. Nie można jednak przesadzać z ilością pasty, bo może to doprowadzić do odwrotnego efektu niż chcemy osiągnąć.

Podkręcanie kart graficznychPodkręcanie kart graficznych

Po tym możemy spowrotem złożyć całe chłodzenie "do kupy".

Modyfikacja chłodzenia

Karty graficzne z niższej półki cenowej często są wyposażone w pasywny układ chłodzenia. Jest to sam radiator, bez wentylatora. Po zwiększeniu taktowań i napięć temperatura może gwałtownie wzrosnąć, przez co układ chłodzenia będzie ograniczał możliwości dalszego OC (overclocking - podkręcanie). Z tego powodu warto poprawić chłodzenie karty.

Podstawowa i najpopularniejsza modyfikacja to dodanie wentylatora na radiator. Najlepiej użyć „wiatraczka” o dużej średnicy, czyli np. 120mm. Jeśli karta graficzna jest długa to warto dać dwa takie wentylatory. Pojawia się problem montażu i utrzymywania się takiego rozwiązania. Najprostsze „systemy montażowe” to wykorzystanie tzw. gumek recepturek lub plastikowych opasek zaciskowych. Wentylatory powinny być wolnoobrotowe przy zachowaniu dobrego przepływu powietrza. Ewentualnie można posiłkować się kontrolerem obrotów. Jeśli zainstalujemy „wentyle” kręcące się z dużą prędkością doświadczymy niemiłych hałasów szumu powietrza. Warto również zadbać o to, by wentylatory nie były instalowane bezpośrednio przy radiatorach. Jeśli zachowamy odstęp między radiatorem a wentylatorem to poziom hałasu będzie znacznie mniejszy, a wydajność chłodzenia także powinna okazać się lepsza.

Podkręcanie kart graficznychPodkręcanie kart graficznych

Należy pamiętać także o tym, że pracujący wentylator wytwarza drgania. Jeśli użyjemy plastikowych elementów do przymocowania wentylatora do karty i utrzymania odstępu od radiatora to możemy doświadczyć niemiłych odgłosów. Dlatego warto zadbać o to, by elementy użyte do modyfikacji były np. gumowe. Zredukuje to drgania, co z kolei przełoży się na bardziej cichą pracę.

Podkręcanie kart graficznychPodkręcanie kart graficznych
Podkręcanie kart graficznychPodkręcanie kart graficznych

Producenci nie zawsze wyposażają swoje karty w chłodzenie pamięci. Po podkręceniu moduły te mogą znacznie się nagrzać, co zmniejszy ich żywotność i stabilność pracy. Warto więc wyposażyć je w radiatory i taśmę termoprzewodzącą, którą przykleimy je do kości pamięci.

Podkręcanie kart graficznych

Radiatory można kupić w gotowych zestawach (zazwyczaj z dołączoną taśmą). Jeśli jednak nie chcemy wydawać pieniędzy to można stworzyć tzw. home-made'a. Nieużywany radiator chłodzenia procesora docinamy na wymiar kostek pamięci. Spód można wypolerować, nawet sposobem lappingu CPU.

Przy zakupie taśmy termoprzewodzącej należy zwrócić uwagę na jej grubość. Im cieńsza tym lepsza. Można także zainwestować w termopady, które w większości przypadków będą lepsze niż zwykła taśma termoprzewodząca.

Przed instalacją radiatorów należy wyczyścić kostki pamięci na podobnej zasadzie jak usuwanie pasty z rdzenia graficznego. Ma to na celu usunięcie brudu, zwłaszcza tłuszczu, który może blokować przepływ ciepła z pamięci do radiatora.

Z podkręcaniem łączy się nie tylko zwiększona temperatura rdzenia graficznego i pamięci. Rośnie także temperatura pracy układu zasilania. Warto więc znaleźć najbardziej nagrzewające się elementy sekcji zasilania i wyposażyć je w radiatory. Dzięki temu możliwe będzie osiągnięcie wyższych wyników podkręcania, ponieważ całość będzie pracowała stabilnie.

Zmiana chłodzenia

Jeśli karta ma chłodzenie pasywne (bez wentylatora) lub aktywne, lecz mało wydajne i nie chcemy modyfikować go w domowy sposób, to warto zainwestować w nowy system chłodzenia. Warto pamiętać, że często zmiana radiatora na karcie niesie ze sobą konsekwencję w postaci utraty gwarancji. Demontaż domyślnego chłodzenia odbywa się poprzez odkręcenie kilku śrubek i zdjęcie układu chłodzenia (podobnie jak to wyglądało na zdjęciach powyżej). Następnie musimy usunąć starą pastę termoprzewodzącą i nałożyć nową (powinna być w zestawie, ale możemy użyć własnej). W zestawach często są także radiatorki na pamięci, które również warto wykorzystać. Najpierw mocujemy radiatory na pamięci, następnie na rdzeń graficzny. Niektóre systemy chłodzenia obsługują rdzeń i pamięci na raz. W tym przypadku nie musimy się o prawie nic martwić (oprócz wymiany pasty termoprzewodzącej).

Podkręcanie kart graficznych

Teoria

Podkręcanie karty graficznej jest o tyle łatwe, że dokonujemy małej ilości zmian. Przede wszystkim zwiększamy taktowanie rdzenia graficznego oraz pamięci. W nowszych kartach graficznych NVIDIA GeForce razem z taktowaniem rdzenia synchronicznie zmienia się zegar Shader (zawsze dwa razy większy od taktowania rdzenia).

Wraz z nowymi kartami graficznymi pojawiła się programowa możliwość zwiększania napięcia dla rdzenia graficznego. Starsze modele muszą zostać poddane modyfikacjom, które integrują bezpośrednio w elektronikę (v-mod). Przez to możemy jednak stracić gwarancję.

Zwiększanie taktowania rdzenia graficznego ma największy wpływ na wydajność w aplikacjach 3D (gry, benchmarki, renderowanie grafiki itp.). Prezentuje to poniższy wykres, gdzie podkręcaliśmy kartę graficzną ASUS GTX580 DirectCUII oraz ASUS HD6950 DirectCUII. Wykres prezentuje różnice w przyroście wydajności, gdy podkręcimy rdzeń o 100 MHz lub pamięci o 100 MHz. Na końcu zwiększyliśmy obie wartości i ponownie wykonano test.

Podkręcanie kart graficznych

Podkręcanie kart graficznych

Jak widać podkręcanie rdzenia bardziej się opłaca, jednak nie możemy zostawić taktowania pamięci na pastwę losu. Wartość tą również trzeba zmieniać, ponieważ w niektórych przypadkach zbyt niskie taktowanie pamięci może ograniczać zwiększanie częstotliwości rdzenia graficznego. Warto też zwrócić uwagę, że podkręcanie samego rdzenia dało przyrost około 8,61%, a pamięci 0,29%. Jednak w połączeniu obu tych taktowań po podkręceniu przyrost wydajności wynosi 9,93%. Łatwo policzymy, że 8,90% nie jest równe 9,93%.

Przepustowość pamięci karty graficznej jest także ważna m.in. przy renderowaniu grafiki, gdzie daje dużego „kopa” w obliczeniach. Wartość tą możemy odczytać np. w programie GPU-Z. Zaznaczono to na zrzutach ekranu poniżej.

Podkręcanie kart graficznych

Zaprezentowane wyżej wyniki podkręcania uzyskano bez zwiększania napięcia rdzenia graficznego. Dzięki podnoszeniu tej wartości karta graficzna jest bardziej stabilna, a potencjał podkręcania rdzenia graficznego rośnie. Oczywiście nie będzie się to ciągnąć w nieskończoność. W pewnym momencie należy odpuścić. Zbyt wysokie napięcie może powodować przegrzewanie się rdzenia i odwrotnej reakcji niż oczekujemy. Zbyt wysokie napięcie oraz taktowania czasami powodują spadek wydajności i niestabilność. Prezentujemy to na poniższym wykresie, gdzie wyniki regularnie wzrastają i w pewnym momencie następuje załamanie - wydajność spada.

Podkręcanie kart graficznych

Podkręcanie kart graficznych

Kolejny aspekt przytoczony już na pierwszej stronie to wzrost temperatury. Największy wpływ na podniesienie temperatury ma zmiana napięcia. Im wyższe napięcie tym więcej ciepła wytwarzają układy karty graficznej. Nie odnosi się to tylko do rdzenia graficznego. Zwiększając napięcie oraz taktowania rośnie także pobór mocy, a więc sekcja zasilania pracuje na większych "obrotach" i wytwarza zwiększone ilości ciepła. Poniżej wykres prezentujący wzrost temperatury pracy układu graficznego po podkręceniu (również przy zwiększaniu napięcia).

Podkręcanie kart graficznych

Podkręcanie kart graficznych

Łatwo można wyciągnąć wnioski z powyższego wykresu - istnieje pewna granica, po przekroczeniu której temperatury gwałtownie rosną. Zwiększanie taktowań i napięcia doprowadza do zwiększania ilości megaherców, jednak różnice wydajności nie będą duże. Dlatego najlepiej znaleźć wspomnianą granicę, aby zachować optymalną wydajność wraz z umiarkowaną temperaturą pracy. W naszym przypadku jest to 900/1100 MHz (1,1V) dla karty GTX580 oraz 1000/1250 MHz (1,3V) dla HD6950. Przy wyższych ustawieniach odnotowaliśmy znaczny wzrost temperatur, więc nie warto dalej „cisnąć” kart.

Po znalezieniu optymalnych taktowań oraz napięć prezentujemy przyrost wydajności w grach przed i po podkręceniu kart graficznych AMD HD6950 oraz NVIDIA GeForce GTX580.

Podkręcanie kart graficznych

Podkręcanie kart graficznych

Podkręcanie kart graficznych

Podkręcanie kart graficznych

Aplikacje

MSI Afterburner

Pierwszym i naszym zdaniem najłatwiejszym w obsłudze programem od podkręcania i monitorowania karty graficznej jest MSI Afterburner. Aplikacja ta obsługuje nie tylko karty MSI. Możliwe jest podkręcanie układów graficznych praktycznie wszystkich producentów, ponieważ Afterburner opiera się na bardzo znanym RivaTuner. Funkcjonalność jest nieco mniejsza, ale samo podkręcanie przebiega podobnie. Graficzne przedstawienie najistotniejszych funkcji programu:

Podkręcanie kart graficznych

Zanim przejdziemy do właściwego overclockingu warto zająć się odpowiednią konfiguracją aplikacji. Należy odnaleźć na dysku folder, gdzie zainstalowaliśmy program i uruchomić poprzez notatnik plik MSIAfterburner.cfg. Oto zmiany, które możemy wprowadzić:

Podkręcanie kart graficznych

Pierwsze dwie opcje pozwalają na odblokowanie suwaka zmiany napięcia rdzenia graficznego. Nie wszystkie karty graficzne udostępniają tą funkcję. Producent musi umieścić na płytce specjalny układ scalony, który pozwoli na takie działanie. Przykładowo Radon HD5870 w wersji referencyjnej umożliwia zmianę napięcia, ale producenci usuwają wspomniany układ scalony i możemy natknąć się na wersje bez możliwości programowej zmiany napięcia rdzenia. Trzecia opcja pozwala na niezmienność napięcia ustawionego w programie. W trybie spoczynku większość kart obniża swoje taktowanie i napięcie w celu zaoszczędzenia energii elektrycznej. Poza tym zwiększa się żywotność podzespołów, ponieważ w tym czasie mogą one sobie odpocząć. ForceConstantVoltage dezaktywujemy (napięcie będzie stałe) tylko na czas mocniejszego podkręcania, np. przy robieniu wyników w benchmarkach. Nie warto katować karty wysokimi napięciami w codziennym użytku.

Ostatnia opcja, którą możemy zmienić w konfiguracji to tzw. nieoficjalne podkręcanie. MSI Afterburner standardowo ogranicza overclocking kart. Suwaków w pewnym momencie nie możemy ustawiać na wyższe wartości. Dzięki UnofficialOverclockingMode nic nas nie będzie ograniczać i możemy wycisnąć maksimum z naszych kart graficznych. Blokada ma na celu zapewnienie bezpiecznego zakresu taktowań do codziennej pracy. Autorzy oprogramowania nie zapewniają bezpiecznej i stabilnej pracy z włączoną tą opcją (zwłaszcza po przekroczeniu bezpiecznych progów taktowań). Jeśli przy włączonej opcji UnofficialOverclockingMode dojdziemy z paskiem do końca, należy zastosować ustawienia, a następnie zamknąć i uruchomić ponownie aplikację MSI Afterburner. Możliwa będzie dalsza zmiana taktowań w szerszym zakresie.

AMD GPU Tool

Bardzo prosta i mała aplikacja do podkręcania kart graficznych AMD. Jeśli wyżej opisane programy nie pozwalają na zwiększenie napięcia, to AMD GPU Tool powinien sobie poradzić. Możliwy jest tam wybór z listy możliwych do zastosowania napięć. Im słabsza karta tym zakres wartości jest mniejszy. Jednak lepszy rydz niż nic :-) . Programik udostępnia także zmianę taktowania rdzenia graficznego oraz pamięci.

Podkręcanie kart graficznych

NVIDIA Inspector

Program dedykowany kartom NVIDIA. Po uruchomieniu ma formę podobną do GPU-Z, jednak jeden przycisk powoduje odkrycie opcji podkręcania. Interfejs aplikacji jest bardzo prosty i przejrzysty. Nie ma tu zbyt wielu opcji - każdy powinien szybko się odnaleźć.

Podkręcanie kart graficznych

Podkręcanie kart graficznych

 

Długą listę aplikacji przydatnych podczas podkręcania karty graficznej znajdziecie na naszym forum, w tym temacie.

Praktyka - podkręcamy!

Zmiana taktowań

Podkręcanie karty graficznej opiera się głównie na zmianie taktowań rdzenia graficznego oraz pamięci. Warto sprawdzić jak wiele jest w stanie osiągnąć nasz egzemplarz przy standardowych wartościach napięć oraz prędkości obrotowej wentylatora.

Sposobów na podkręcanie można obrać wiele. Jedni preferują najpierw podkręcanie rdzenia graficznego, a później pamięci. Inni zmieniają obie wartości na raz, a w przypadku utraty stabilności obniżają raz jedną, raz drugą wartość. Naszym zdaniem wygodniejsza jest pierwsza metoda i tej będziemy się trzymać. Najprostsza metoda zaprezentowania procesu podkręcania to schematy graficzne:

Podkręcanie kart graficznych

Podkręcanie kart graficznych

W obu przypadkach pierwsze zwiększenie taktowania jest dość duże. Jeśli po już po nim wystąpi niestabilność to należy przejść do punktu, gdzie test został niezaliczony (czerwone koło). Następnym punktem (w przypadku rdzenia) jest zwiększenie napięcia, co daje większą stabilność, a zarazem prowadzi do wytwarzania większej ilości ciepła. Warto także pamiętać, że wysokie napięcie skraca żywotność sprzętu elektronicznego i może prowadzić do jego degradacji. Oznacza to, że w niektórych przypadkach po pewnym czasie karta nie będzie w stanie osiągnąć takiego samego taktowania przy tym napięciu. Najprościej ujmując - następuje swego rodzaju zmęczenie układu graficznego. Dlatego nie polecamy ustawiania zbyt wysokiego napięcia.

Po każdorazowym zwiększaniu napięcia zalecamy kontrolę temperatury układu graficznego (np. za pomocą monitoringu w programie GPU-Z - opisano to niżej). Jeśli karta graficzna nadal nie przechodzi testu lub temperatura jest za wysoka, należy zmniejszyć taktowanie oraz napięcie. Po wykonaniu tych czynności po raz kolejny sprawdzamy stabilność. Opisywane tutaj elementy procesu podkręcania są już końcowymi etapami, w których znajdujemy najlepsze taktowanie i napięcie.

W przypadku pamięci, gdy po pierwszym kroku sprzęt okaże się być niestabilny, należy przejść do punktu, gdzie testu nie zaliczono. Należy więc nieco zmniejszyć taktowanie pamięci. Nie ma ustalonych wartości, więc trzeba próbować, aż uzyskamy pełną stabilność.

Jako test stabilności proponuję np. 3DMark 11 lub 3DMark Vantage lub 3DMark 06 (zależnie od wersji DirectX, którą obsługuje testowana karta graficzna). Jeszcze lepszym testem będzie wbudowany benchmark w aplikacji FurMark (dobieramy najwyższe możliwe ustawienia). Jednakże FurMark obciąża kartę graficzną w 100%, a w codziennym użytkowaniu większość z Was nie będzie w stanie tak bardzo wykorzystać swojego sprzętu. Większość gier obciąża sprzęt podobnie jak testy w 3DMark’ach.

Jeśli po zwiększeniu taktowania odnotujemy przyrost punktów w benchmarkach to „misja” została spełniona. Jeżeli ilość punktów spada, to musimy zwiększyć napięcie lub/i zmniejszyć taktowanie. Testujemy aż do momentu, gdy znajdziemy taktowanie, przy którym ilość punktów jest największa. Warto pamiętać o ciągłym monitoringu temperatur. Najlepsze ustawienia warto zapisać, np. jako profil w MSI Afterburner. Przy okazji używamy opcji, która ustawi to taktowanie po starcie systemu (w MSI Afterburner: Apply overclocking at system startup).

Niestabilność

Niestabilność pracy karty graficznej może objawiać się w różny sposób. Najczęściej spotykane efekty zbyt wysokich taktowań lub przegrzania układu graficznego:

  • „Zamrożenie” (zawieszenie się) obrazu wyświetlanego na ekranie,
  • Zakończenie pracy benchmarku lub gry i pojawienie się komunikatu o błędzie sterowników,
  • Mruganie obrazu lub pojawiające się migające czarne paski,
  • Tzw. artefakty, czyli kolorowe plamki na obrazie,
  • Restart komputera.

Pierwsze dwa podpunkty przeważnie są spowodowane zbyt wysokim taktowaniem rdzenia graficznego. Mruganie obrazu lub pojawiające się czarne pasy to zazwyczaj objawy zbyt wysokich taktowań obu wartości. Tak zwane artefakty są efektem za dużej częstotliwości pracy pamięci. Ostatni podpunkt występuje w skrajnych przypadkach, gdy całkowicie przesadzimy z podkręcaniem karty graficznej.

Monitoring

Do sprawdzania temperatury pracy możemy użyć wielu programów. Najprostszym jest naszym zdaniem GPU-Z. Oto najważniejsze dane jakie możemy odczytać za pomocą tego programu:

Podkręcanie kart graficznych

Model karty graficznej, szyna przesyłu danych, ilość pamięci, wersja sterownika, aktualne taktowanie rdzenia, aktualne taktowanie pamięci.

Warto sprawdzić czy szyna przesyłu danych jest ustawiona na odpowiedniej „szerokości”. Jeśli mamy x16@x16 to wszystko jest dobrze. Jeśli jednak wystąpi np. x8@x16 to karta graficzna pracuje na mniejszej przepustowości i warto zadbać o to, by nie ograniczać wydajności.

Wersja aktualnie zainstalowanych sterowników również jest ważna. Często nowa wersja wprowadza przyrost wydajności w niektórych grach, więc za darmo możemy uzyskać lepszą płynność w grach.

Aktualne taktowanie rdzenia i pamięci również jest elementem monitoringu. Tutaj sprawdzamy czy zastosowały się nasze ustawienia podkręcania. Pod tymi wartościami wypisane są domyślne taktowania, więc łatwo możemy porównać jak dużo MHz przybyło po overclockingu.

W górnej części programu możemy przejść do zakładki Sensors, gdzie możliwy jest monitoring najważniejszych parametrów karty graficznej. My opiszemy najistotniejsze przy podkręcaniu karty graficznej.

Podkręcanie kart graficznych

Temperatura karty graficznej, aktualne napięcie rdzenia, kontynuacja monitoringu, gdy GPU-Z pracuje w tle (zminimalizowane).

Warto zaznaczyć ostatnią opcję, a pierwszą przełączyć (czarna strzałka po lewej) na Show Highest Reading, dzięki temu będzie wyświetlana maksymalna temperatura jaką zanotowano. GPU-Z możemy zminimalizować, odpalić jakąś grę i po jakimś czasie sprawdzić jaka była maksymalna temperatura karty graficznej. Jeśli wartość mieści się w granicach rozsądku to nie musimy zmieniać taktowań i napięcia. Zależnie od modelu karty graficznej, temperatury pracy są różne. Niektóre modele tolerują do 80 stopni Celsjusza, a inne poprawnie pracują nawet przy 100 stopniach Celsjusza. Informacji o tolerancji temperatur dla naszego egzemplarza należy szukać na stronie producenta.

Końcowe testy

Po wszystkich wyżej wymienionych czynnościach warto sprawdzić czy ustawione częstotliwości okażą się stabilne także podczas grania. Po kolei uruchamiamy gry, których używamy na co dzień. W najbardziej wymagające warto zagrać dłuższy czas i sprawdzić czy możliwe będzie ustawienie lepszych ustawień graficznych, ponieważ po podkręceniu nasza karta graficzna ma wyższą wydajność. Jeśli okaże się, że w czasie rozgrywki pojawi się niestabilność, to należy zmniejszyć taktowania. Po raz kolejny przypominamy o monitoringu temperatur układu graficznego.

Praktyka - problemy

Konfiguracje SLI/CrossFire

Niewiele osób posiada kilka kart graficznych połączonych w konfiguracji SLI lub Crossfire, jednakże musimy wspomnieć o problemach związanych z takimi rozwiązaniami. Przede wszystkim warto zadbać, by łączone karty graficzne były takie same, tj. producent i model. Z doświadczenia wiemy, że łączenie kilku ASUS’ów HD5870 jest łatwiejsze niż łączenie HD5870 w różnych wersjach np. MSI+ASUS+Sapphire. Przede wszystkim wynika to z faktu, iż każda z tych kart ma inne taktowanie referencyjne, a więc już na starcie mogą pojawić się problemy ze zgodnością pracy.

Kolejny aspekt to potencjał podkręcania danej sztuki. Tak, każda sztuka karty graficznej ma inny potencjał podkręcania. Przykładowo, jeden GTX580 uda się ustawić na 920/1200 MHz, a inny „poleci” do 925/1150 MHz. Wiele zależy również od systemu chłodzenia, jednak warto pamiętać, że sztuka sztuce nierówna. Przy łączeniu dwóch kart graficznych jest to szczególnie ważne. Załóżmy, że łączymy dwa egzemplarze GTX580:

  • Pierwszy pracując „w pojedynkę” podkręca się do 950/1000 MHz,
  • Drugi egzemplarz pracując w trybie pojedynczym potrafi osiągnąć 940/1100 MHz.

Po połączeniu tych kart niemożliwe będzie osiągnięcie taktowań ani jednej, ani drugiej. Jest to spowodowane tym, że druga karta będzie niestabilna, co spowoduje niestabilność całego zestawu komputerowego. W naszym przypadku najlepsze będą ustawienia: 940/1000 MHz. Niestety, może się okazać, że takie „pogodzenie” obu kart będzie niedostatecznie i przy tym taktowaniu nadal będą niestabilne. Jest to już magia SLI oraz CrossFire ;-) Zauważcie, że rozpatrujemy sytuację z tylko dwoma kartami graficznymi. Zabawa z trzema czy czterema połączonymi GPU to w wielu przypadkach istna udręka (zwłaszcza przy łączeniu kart od różnych producentów). Jednak nieliczni mogą sobie pozwolić na takie rozwiązania…

Podsumowując - trzeba próbować różnych taktowań, pamiętając że najlepiej podkręcać synchronicznie, czyli ustawiać takie same taktowania dla wszystkich połączonych kart graficznych. W tym miejscu warto także wspomnieć o tym, że w przypadku łączenia kart graficznych dodatkowo obciążany jest procesor, dlatego będzie on wytwarzał większe ilości ciepła. Gdy jest on mocno podkręcony, może okazać się konieczne zmniejszenie jego taktowania.

Brak możliwości zmiany napięcia

Wiele kart graficznych (zwłaszcza starsze modele) nie umożliwia zmiany napięcia. Istnieje sztuka zwana voltage-mod (ang. modyfikacja napięcia). Może być ona sprzętowa lub programowa. Z programową mięliśmy już do czynienia w tym poradniku przy zwiększaniu napięcia poprzez m.in. MSI Afterburner. Jednakże opisywane przez nas aplikacje nie zawsze umożliwiają tą modyfikację. Niektóre karty graficzne trzeba podejść na sposób.

Pierwszą i bardziej ryzykowną opcją jest sprzętowa modyfikacja napięcia. Możemy wtedy sterować napięciem rdzenia oraz pamięci. Modyfikacje te odbywają się osobno. Trzeba mieć do nich nieco wprawy i doświadczenia, ponieważ przy ich wykonywaniu posługujemy się lutownicą i wpływamy na elektronikę karty graficznej. Niepoprawnie wykonana modyfikacja może doprowadzić do natychmiastowego zgonu karty graficznej. Nie polecamy tego typu modyfikacji niedoświadczonym użytkownikom.

O to jak wykonać sprzętowy v-mod lub gdzie znaleźć schematy pytajcie w odpowiednim temacie na naszym forum.

Istnieje sposób na zmianę napięcia rdzenia, nawet gdy nie ma takiej możliwości w opisanych przez nas aplikacjach. Pośredniczy w tym program RivaTuner. Nie odnajdziemy opcji zmiany napięcia z poziomu interfejsu aplikacji, jednak po wpisaniu odpowiednich poleceń przy pomocy „Uruchom” w systemie Windows, skutkuje zwiększeniem napięcia rdzenia graficznego. Tutaj również należy bardzo uważać, ponieważ sposób ten jest niebezpieczny dla sprzętu. Jest to rozwiązanie dla bardziej doświadczonych użytkowników, dlatego nie będziemy go tutaj dokładnie opisywać. Zainteresowanych odsyłamy do zagranicznego forum, gdzie dokładnie opisano ten proces.

Praktyka - modyfikacja BIOS

Karty graficzne posiadają oprogramowanie, w którym m.in. są zapisane informacje o taktowaniach, ilości jednostek przetwarzania, napięciach, itp. dane. BIOS można modyfikować i wgrywać do karty graficznej. Przykładowo, gdy na stałe chcemy ustalić podkręcone taktowania, tak by stały się one domyślnymi dla naszej karty, możemy to zrobić poprzez modyfikację BIOSu karty. Łączy się z tym ryzyko, ponieważ w przypadku wystąpienia niestabilności, powrót do standardowego taktowania może być utrudniony. Jeszcze większym ryzykiem jest nadanie wyższego napięcia jako nominalne, ponieważ parametr ten zmniejsza żywotność sprzętu i w skrajnych przypadkach może doprowadzić do zgonu karty graficznej. Nie polecamy wgrywania „profili OC” do BIOSu kart. Jest to opcja dla zaawansowanych.

Jednakże modyfikacja BIOSu karty graficznej wcale nie musi łączyć się tylko z jej podkręcaniem. Niektóre modele pozwalają na odblokowanie jednostek przetwarzania, dzięki czemu uzyskujemy specyfikację wyższego modelu. Przykładowo nowy HD6950 posiada taką możliwość i po modyfikacji BIOS może on pracować z parametrami wyższego modelu, czyli HD6970. Taka opcja istnieje także w starszych modelach np. Radeon 9800. Podstawową wersję tego modelu można było zmodyfikować nawet do XT czy Pro. Nie będziemy opisywać procesu takich modyfikacji, ponieważ powielalibyśmy istniejące już w sieci poradniki. Dlatego polecamy użyć niezawodnej wyszukiwarki internetowej ;-)

  • Seagate
  • BenQ
  • Aquatuning.pl
  • Enermax
  • Gigabyte
  • Zotac
  • Cenowarka.pl
  • Asus
  • Chieftec
  • Cooler Master
  • Intel Corporation
  • XFX